| Montenegro: Kotor | |
- aardbeving - fortifications - Kotor |
Wake up in the morning to the sound of bells chiming; there are almost a dozen churches in the historic old part of Kotor. The area was declared a Unesco World
Heritage Site after the earthquake in 1979 to ensure that it was reconstructed without delay. A visit to Kotor means immersing oneself in the Middle Ages when the small town at the south-east corner of the bay was dominated by the Venetians. Kotor is home to the Cathedral of Saint Tryphon built on the foundations of a 9th century church in 1166. Kotor's ancient walls reflect the self-assurance of the independent seafarers' community that always withstood the onslaught of the Turks. It was once named Dekadron and then Catarum, Catera and Cathara by a changing serie of rulers. The name Kotor prevailed among the South Slavs and the Italians turned that into Cattaro. Three gates lead into the historic old town of Kotor; the oldest is the one in the south which was built as early as in the 13th century. The northern and main gates (Morska vrata) in front of the large car park on the shore (the old town is a pedestrian zone) were built in Renaissance style in the 16th century. The clock tower (Sat kula) is opposite the main gate with the palaces of the patrician Bisanti and Beskuca families in the background. In addition to the Saint Luka Church, which was shared by Catholic and Orthodox worshipers until well into the 19th century, the Saint Tryphon Cathedral is especially worth visiting. It suffered severe damage in the 1979 earthquake but has since been completely restored. Bron tekst: Montenegro, Marco Polo, 1st edition 2014. Achter de fraaie renaissancepoort uit de 16de eeuw bevindt zich de klokkentoren uit 1602 met er voor een bron. Naar rechts aanhoudend is de Heilige Tryphonskerk te bereiken. In de 9de eeuw werden de stoffelijke resten van de heilige Tryphon als een kostbare schat Kotor binnengebracht. Men bouwde voor deze heilige relicten in eerste instantie een ronde kerk. Deze werd in de 12de eeuw vervangen door een Romaans bouwwerk. In 1667 trof de aardbeving, die ook Dubrovnik verwoestte, de facade van de kerk zo hard dat deze geheel in puin lag. Men liet een architect toen een nieuwe, modernere gevel ontwerpen. Voor het schip werd een boog met twee kerktorens gebouwd. In de kerk gelden als belangrijkste kunstschatten het baldakijn uit de 14de eeuw boven het hoofdaltaar en de vergulde altaarplaat met afbeeldingen van heiligen. De Heilige Lucaskerk dateert uit de 12de eeuw, maar onderging een ingrijpende verbouwing in de 17de eeuw, toen de kerk ter beschikking werd gesteld aan de orthodoxe kerk. Binnen zijn restanten van fresco's en een iconostase te zien. De Mariakerk bevindt zich bij de noordpoort. In deze kerk ligt de stadsheilige, een eenvoudig meisje uit de buurt van Kotor, begraven. Bron tekst: Joegoslavië Adriatische kust, Dominicus Reeks (1989). De Venetianen begonnen in 1420 met de aanleg van de stadsmuren, die pas 400 jaar later zouden worden afgerond. In totaal zijn de muren meer dan 4 km lang. Boven de oude stad bevindt zich het Sveti Ivan fortress. De entree tot de muren en de start van de klim naar het fort bevindten zich vlak bij de Mariakerk. Toegangsprijs is 3 euro per persoon (2015). Het is een stevige klim, maar de moeite wordt beloond met een prachtig uitzicht over Kotor en de baai. Nog niet halverwege de klim staat de Church of our Lady of Remedy (Gospa od Zdravlja). Dit Rooms Katholieke kerkje dateert uit 1518. Volgens Wikipedia (oktober 2015) blijkt uit archeologische vondsten dat hier onder zich restanten bevinden van een gebouw uit de 6de eeuw. Overigens wordt het kerkje ook wel Church of our Lady of Health genoemd en het fort Saint John of San Giovanni. Eind oktober 2015 werd bekend dat de toonaangevende reisgids Lonely Planet Kotor verkozen heeft tot de nummer 1 in de top tien van 'topsteden van de wereld' in de lijst van Lonely Planet's Best in Travel 2016. De Belgische krant De Tijd kopt: "Kotor dé Place to be volgens Lonely Planet". De krant meldt: "Boven aan in de lijst prijkt Kotor, een met een stadsmuur en door bergen omringde stad in Montenegro die waarschijnlijk bij veel minder mensen een belletje doet rinkelen. De gids schrijvers van Lonely Planet verkopen Kotor als een 'vanuit alle oogpunten fantastische stad met vele steegjes en marktpleinen, waar 'lokale mensen vredig hun koffie slurpen op caféterrasjes, in de rij staan voor de warme bakker en hun schoenen laten lappen bij de lokale schoenmaker'. Lonely Planet omschrijft het aan een fjord-achtige baai gelegen Kotor voorts als een mini-Dubrovnik, met dien verstande dat het (nog) niet zoals zijn grote Kroatische broer wordt overspoeld door hordes cruisetoeristen. Met de aanbeveling van Lonely Planet zou dat wel eens kunnen veranderen. Dat het niet makkelijk is om de authenticiteit van Kotor te behouden blijkt o.a. uit een artikel in de Volkstrant (september 2009): Tatjana Rajic kon haar ogen niet geloven toen ze de bouwplannen zag voor het laatste onbebouwde stuk waterkant in het idyllische havenstadje Kotor. Er zou een gigantisch vijfsterrenhotel komen: dubbel zo hoog als het tot dan toe hoogste gebouw van Kotor, met torens, kantelen en balustrades, vuurrode puntdaken en blauw-wit gestreepte luifels. Een Disneypaleis in het kwadraat.‘Het was ontworpen door Amerikaanse architecten’, zegt Rajic (36), zelf ook architect. ‘In Amerika kan zo’n gebouw passen: in Las Vegas, waar er ruimte zat is. Maar hier in Kotor hebben we heel weinig ruimte, dus moeten we er zorgvuldig mee omgaan.’Nu, drie jaar later, toont Rajic, met zonnebril en flodderjurk, de locatie van het hotel. Een prachtige plek, die nog steeds niet is bebouwd, op de smalle kuststrook tussen het azuurblauwe water van de baai en de steile bergen. Rajic heeft met haar organisatie Expeditio de bouw van het ‘Kotor Palace Hotel’ kunnen tegenhouden. Wildgroei ‘Toen we de bouwplannen zagen, begonnen zijn we opinieartikelen te publiceren, hebben we petities en bijeenkomsten georganiseerd, en zijn we alle vergunningen gaan controleren’, zegt Rajic. ‘Kort daarna zijn ze gestopt. Misschien niet door ons, maar we hebben in ieder geval laten zien dat we het hun niet makkelijk zouden maken.’ Het was een grote overwinning in de strijd van Expeditio tegen de wildgroei in Montenegro aan hotels, flats en vakantievilla’s. De afgelopen tien jaar zijn door de explosief stijgende vastgoedprijzen en toestromende investeerders grote delen van de Montenegrijnse kust, die ooit geroemd werd om zijn ‘wilde schoonheid’, herschapen in een betonnen vakantieparadijs. Hotel op de middeleeuwse stadswallen Plannen voor ruimtelijke ordening zijn er pas sinds kort. Ze worden ‘flexibel’ toegepast: heeft de neef van een gemeenteambtenaar bijvoorbeeld een tegelfabriek, dan kan er wel een bouwvergunning geregeld worden, mits het hotel bij de neef zijn tegels inkoopt. Zo komt het dat het charmante vissersdorp Budva nu een mondaine badplaats is, waar zelfs boven op de middeleeuwse stadswallen een smakeloos betonnen hotel is gebouwd. En zo komt het dat in Kotor, waar het ontoegankelijke landschap en de Unescostatus van het historische centrum nog enige bescherming bieden, ook steeds meer nouveau riche-paleisjes tegen de bergen op kruipen. ‘Als ik de Montenegrijnse kust zie, bloedt mijn hart’, zegt Rajic. Ze richtte daarom met negen (toevallig allemaal vrouwelijke) architecten de niet-gouvernementele organisatie Expeditio op, die zich inzet voor een duurzame ruimtelijke ontwikkeling. Lastig erfgoed Expeditio houdt workshops waarin kinderen de waarde van natuurlijke bronnen of historisch erfgoed leren kennen. Ze organiseert werkbezoeken voor gemeenteambtenaren, of publiceert reisgidsen over plaatselijk erfgoed. ‘Eigenlijk zijn dat taken van de overheid, maar zij doen het niet’, zegt Rajic. ‘We werken samen met de regering en het lokaal bestuur, in de hoop dat ze het uiteindelijk zelf gaan doen.’ Met die zachte aanpak hoopt Expeditio de Montenegrijnen meer waardering bij te brengen voor hun cultureel erfgoed. Rajic: ‘Nu wordt dat als iets vervelends beschouwd: oud en lastig te onderhouden. Een groot, modern hotel, dat is vooruitgang. Wij willen uitleggen dat er een verschil is tussen een goed groot hotel en een slecht groot hotel.’ ‘We hebben hier geen gebrek aan geschiedenis en mooie gebouwen, maar we zijn ons niet bewust van de waarde. Dus wordt er makkelijk vernietigd. In het noorden van Montenegro werd een glazen pot uit de Romeinse tijd gevonden. In Duitsland hebben ze ook zo’n pot. Daar staat hij in een museum, met een alarm erop en met twee wetenschappers om hem te bestuderen. In Montenegro staat hij ergens in een kartonnen doos.’ Harde aanpak Maar de zachte aanpak van Expeditio werkt langzaam. Voor urgente misstanden zit in het kantoor van Expeditio dan ook een lid van een andere ngo: MANS, een grote ngo die de corruptie in Montenegro aanpakt. MANS, dat vanuit de hoofdstad Podgorica opereert, is niet van de zachte aanpak. Integendeel, deze ngo pakt illegaal bouwen aan met vlijmscherp onderzoek en juridische procedures. Onder druk van MANS is zelfs een officieel onderzoek ingesteld naar de machtige ex-president Svetozar Marovic, die betrokken was bij de bouw van een illegaal hotel nabij Budva. De bouw van het hotel gaat echter, ondanks een verbod, gewoon door. Met hun harde methoden maken de MANS-activisten zich allerminst geliefd bij de regering. ‘Wij sturen onze kritiek naar de Europese Unie, daarom ziet de regering ons als spionnen’, zegt Dejan Milovac, hoofd van de afdeling ruimtelijke ordening van MANS. ‘Als je meer transparantie vraagt, ziet de regering dat als tegenwerken van de Montenegrijnse economie.’ Kleine ngo tegen grote geld Voor veel kuststeden in Montenegro, zoals Budva, is het al te laat. Expeditio en MANS proberen uit alle macht de minder aangetaste stukken kust, zoals bij Kotor, te beschermen. Maar daar dient zich alweer een nieuwe strijd aan. Het bedrijf dat het Disney-achtige hotel wilde bouwen, maakt volgende maand de nieuwe bouwplannen voor de locatie bekend.‘ Het is afwachten hoe dit afloopt’, zegt Tatjana Rajic. ‘We zijn maar een kleine ngo, en we strijden tegen het grote geld.’ |